حوالى سال 1200 پيش از ميلاد . « 1 » و به هر روى تا كنون در جايگاه اين شهر نشانه‌اى يافت نشده است كه بر پايهء آن بتوان تاريخ اشغال اريحا توسط يوشع را نشان داد . « 2 » شهرى كه در سدهء چهاردهم پيش از ميلاد وجود داشته اما در سدهء سيزدهم پيش از ميلاد يكسره ناپديد شده است ، و اگر بپذيريم كه ديوارهاى شهر در برابر نيروهاى يوشع فرو ريخته ، دور نيست كه اين فروريزى پيامد زمين لرزه بوده باشد ، چرا كه اين شهر در سرزمينى زلزله خيز جاى داشته است . نيز چنين مىنمايد كه ويرانى نخستين ديوار شهر - كه به اوايل عصر برنز باز مىگردد - نيز پيامد زمين لرزه بوده است . « 3 » 10 . كاوش‌هاى باستان‌شناسى در شرق اردن ، نيز در « لخيش » « 4 » و « دبير » با اين تاريخ كهنى كه براى خروج بنى اسرائيل پيشنهاد شده ( 1400 ق . م ) جور در نمىآيد ، چرا كه « نلسون گلاك » از پى پژوهش‌هايى در شرق اردن دريافته است كه سال‌هاى ميانى 1900 تا 1300 پيش از ميلاد ، شكاف و گسستى را در ساكنان اين منطقه نشان مىدهد ، از اين روى اگر خروج اسرائيليان از مصر حوالى سال 1400 پيش از ميلاد بوده باشد ، نبايد آنها در راه با فرمانروايان ادوميان ، عمونيان و موآبيان - كه به گزارش تورات راه پيش روى آنان را مىگرفتند - درگير مىشدند ، چرا كه بر پايهء اين فرض و انگاره در آن روزگاران و در آن راه جز اندكى بيابان زيان اين سوى و آن سوى پراكنده ، كسانى و فرمانروايانى نبوده‌اند ، تا اسرائيليان با آنان در پيكار درآيند ، با اين كه به گزارش تورات ، آنان در سر راه خود با شاهان و اميران بسيارى درگير شدند و بر شهرهاى بسيارى چيره گشتند . يافته‌هاى باستانى « لخيش » و « دبير » نيز گوياى همين‌ها هستند . « 5 » 11 . كندوكاوهاى باستان‌شناسان در « دبير » ( تل بيت مرسيم كنونى در 13 ميلى جنوب

--> ( 1 ) . J . B . E . Garstang , The Story of Jerich , 1940 ; J . Finegan , op - cit , p . 156 - 157 ; K . M . Kenyon , PEQ , 1952 , p . 64 , 1953 , p . 88 , 1954 , p . 55 , 1955 , p . 114 . ( 2 ) . « اريحا » كه به معنى شهر ماه يا سرزمين بوىهاى خوش است ، همان « تل سلطان » كنونى است كه در 5 ميلى غرب نهر اردن و 13 ميلى شمال شرقى قدس جاى دارد و به گواهى كاوش‌هاى باستان شناسى يكى از كهن‌ترين شهرهاى جهان بوده است . ( محمد بيومى مهران ، اسرائيل ، 2 / 605 ) . ( 3 ) . J . Garstang , op - cit , p . 441 . ( 4 ) . « لخيش » همان تل دوير كنونى است در پنج ميلى جنوب غرب بيت جبرين ، و به گواهى كاوش‌هاى باستان‌شناسى از اوايل عصر برنز ساكنانى داشته است ( محمد بيومى مهران ، اسرائيل ، 2 / 614 ) . ( 5 ) . M . F . Unger , op - cit , p . 433 .